Yaşar Kurt, uzun yıllar Milli Eğitime başarıyla hizmet etmiş emekli öğretmenlerimizden birisidir. Dost meclislerinde, aile ve arkadaş toplantılarında halk edebiyatından hikâyeler anlatır, şiirler okur.
Geçenlerde de öğretmen evinde sohbet ederken bir ara,
“ Dara başın dara başın
Varsa elin dara başın
Dar gününde dostun olmaz
Düşerse dara başın” dizelerini okudu.
Cinasın en güzel örneklerinde bir olan bu dörtlük beni öğrencilik günlerime götürdü.
Cinas, yazılışları ve söylenişleri aynı, anlamları farklı sözcükleri bir arada kullanma sanatıdır. Türkçemizde cinas, kelime oyunu değil bir edebi sanattır. Başka bir deyişle Türkçenin yediveren gülü gibidir. Genellikle halk edebiyatında şiir ve manilerde kafiye olarak kullanılırlar. Cinas, şiire ayrı bir güzellik ayrı bir ahenk katar.
Birkaç cinaslı şiir ve mani örneğine bakacak olursak,
1. Terziye kumaş gelmiş
Düşünür ki ne kese
Ölçtü biçti baktı ki
Ne cep olur ne kese.
2. Kara gözler, kara gözler
Kararmış kara gözler
Gemim deryada kaldı
Yelkenim kara gözler
3. Böyle bağlar böyle bağlar
Yar başın böyle bağlar
Gül açmaz bülbül ötmez
Yıkılsın böyle bağlar
4. Yar bakıyor asmaya
Kız suratın asmaya
Sevdiğimi söylersem
Götürürler asmaya
5. Aptala öğrettim kazı kazmayı
Kafama indirdi koca kazmayı
6. Şaşkın avcı kırık ok ile yayla
Dolanır bir günde on iki yayla
7. Yatma kız yüz üstü
Ak gerdanlar nem alır
Ben felek soygunuyum
Hırsız gelse nem alır
Anlatılan bir hikâyeye göre Türkçeyi şiirde en iyi kullanan, şiirimizin öncü şairlerinden ve dört aruzcudan biri olan Yahya Kemal Beyatlı, halk edebiyatını daha basit ve hafif buluyor. Bir gün Elazığlı bir sanatçı aşağıdaki maniyi hoyrat veya maya olarak okur.
Yahya Kemal’in, “ Bu şiiri hangi büyük şair yazdı?” sorusuna karşılık “ Bu bizim halk edebiyatından bir örnektir” deyince Yahya Kemal halk edebiyatına yöneliyor.
Başka bir rivayete göre de bunun üzerine şiir yazılamayacağını belirtiyor. Bu hikâye ne kadar doğrudur bilemiyorum. O şiir;
“Dünyasına dünyasına
Güvenme dünyasına
Bu dünya benim diyenin
Dün gittik dün yasına”
Kalın sağlıcakla.
